१८ वर्षपछि रिहा भएका दुई भुटानी राजनीतिक बन्दी बेलडाँगीमा
सहयात्री ढकाल
कोलम्बस, ओहायो / भुटानको चामगाङ केन्द्रीय कारागारमा १८ वर्ष जेल जीवन बिताएका दुई भुटानी राजनीतिक बन्दी चातुरमान तामाङ र हस्तबहादुर राई नेपाल स्थित बेलडाँगी शरणार्थी शिविरमा पुगेका छन् ।
उनीहरू यसै वर्षको जुन १ तारिख मा रिहा भएका थिए । उनीहरूलाई सन् २००८ मा पक्राउ गरी आजीवन कारावासको सजाय सुनाइएको थियो। यी दुईको रिहाइ भए पनि भुटानका जेलमा अझै २८ जना राजनीतिक बन्दी रहेको राम कार्कीले बताए ।
राम कार्की लामो समयदेखि भुटानी राजनीतिक बन्दी तथा शरणार्थीको अधिकार र न्यायका विषयमा आवाज उठाउँदै आएका सामाजिक अभियन्ता हुन्। उनी ग्लोबल क्याम्पेन फर द रिलिज अफ पोलिटिकल प्रिजनर्स इन भुटान (जीसीआरपीपीबी) का संयोजक हुन् ।
कार्कीका अनुसार, चातुरमान र हस्तबहादुरले पक्राउपछि आफूहरूले यातना भोग्नुपरेको बताएका छन्। उनीहरूको मुद्दा संयुक्त राष्ट्रसंघीय मनोमानी हिरासतसम्बन्धी कार्यदलको विचाराधीन रहेका बेला दुवै जना रिहा भएका हुन्।
रिहाइपछि उनीहरूलाई भुटानबाट निष्कासन गरी उचित कागजातबिनै भारत पठाइएको बताइएको छ। भारतमा करिब एक महिना विभिन्न स्थानमा बस्दै उनीहरू अन्ततः नेपाल आइपुगे र बेलडाँगी शरणार्थी शिविरमा पुगेका हुन्।
अझै औपचारिक शरणार्थी मान्यता छैन
रिहा भएर बेलडाँगी पुगे पनि दुवै जनाको अवस्था सहज छैन। उनीहरूसँग सन् २००८ मा पक्राउ पर्नुअघि शरणार्थी शिविरमा दर्ता भएको प्रमाणसम्बन्धी कागजात रहेको बताइए पनि हालसम्म उनीहरूले औपचारिक शरणार्थी हैसियत पाउन सकेका छैनन्।
चातुरमान अहिले बेलडाँगीमा आफन्तको घरमा बसिरहेको बताइएको छ । आफ्नै बसोबासका लागि उपयुक्त ठाउँ खोजेर झुपडी बनाउने तयारीमा रहेको बताइएको छ। अर्कोतर्फ, हस्तबहादुरले लामो समयदेखि प्रयोगविहीन रहेको एउटा झुपडी फेला पारेर आफैँ मर्मत गरेका छन् र अहिले त्यहीँ बस्दै आएका छन्।
दुवै जनालाई दैनिक जीवनयापन तथा सुरक्षित बसोबास निर्माणका लागि आर्थिक सहयोग आवश्यक रहेको कार्कीले बताएका छन्। परिवारबाट प्राप्त हुने सहयोग मात्र पर्याप्त नभएकाले उनीहरूको पुनर्स्थापनाका लागि सहयोगी हात आवश्यक रहेको बताइएको छ।
परिवारसँग पुनर्मिलनको प्रतीक्षा
हस्तबहादुरका पिता हाल अस्ट्रेलियामा पुनर्वास भएका छन्। उनी आफ्ना छोरालाई भेट्न आगामी डिसेम्बरमा नेपाल आउने तयारीमा रहेको बताइएको छ। त्यस्तै, चातुरमानका वृद्ध आमाबुबा अमेरिकामा पुनर्वास भएका छन् र आगामी केही महिनाभित्र नेपाल आएर छोरालाई भेट्ने सम्भावना रहेको कार्कीले बताएका छन्।
१८ वर्षपछि परिवारसँग पुनर्मिलनको प्रतीक्षामा रहेका दुवै जनाका लागि यो भेट भावनात्मक हुने अपेक्षा गरिएको छ।
रिहाइका लागि सहयोग गर्नेहरूप्रति आभार
चातुरमान तामाङ र हस्तबहादुर राईले आफ्नो रिहाइका लागि पहल गर्ने राम कार्की, उनको टोली तथा सहयोगी सबैप्रति पटक–पटक आभार व्यक्त गरेका छन्। लामो समय कारागारमा बिताएपछि स्वतन्त्र जीवनमा फर्किन पाउनु उनीहरूका लागि महत्त्वपूर्ण क्षण भएको बताइएको छ।
तर, रिहाइसँगै उनीहरूको संघर्ष समाप्त नभएको कार्कीले बताएका छन्। जेलबाट बाहिर आएपछि सुरक्षित बसोबास, आर्थिक अवस्था र कानुनी तथा मानवीय अधिकार सुनिश्चित गर्ने चुनौती अझै बाँकी रहेको उनको भनाइ छ।
राम कार्कीको पहल
राम कार्की लामो समयदेखि भुटानी राजनीतिक बन्दी तथा शरणार्थीको अधिकार र न्यायका विषयमा आवाज उठाउँदै आएका सामाजिक अभियन्ता हुन्। चातुरमान तामाङ र हस्तबहादुर राईको रिहाइका लागि पनि उनले आफ्नो टोली तथा साझेदार संस्थाहरूसँग मिलेर निरन्तर पहल गरेको बताएका छन्।
कार्कीका अनुसार, दुई बन्दीको रिहाइ महत्त्वपूर्ण उपलब्धि भए पनि काम अझै पूरा भएको छैन। उनका अनुसार भुटानका जेलमा रहेका अन्य २८ जना राजनीतिक बन्दीको रिहाइका लागि पनि आफ्नो टोली र साझेदार संस्थाहरूले पहललाई निरन्तरता दिनेछन्।
रिहाइपछि चातुरमान र हस्तबहादुरको अनुहारमा देखिएको मुस्कानले आफूलाई थप आशावादी बनाएको कार्कीले बताएका छन्। उनीहरूको स्वतन्त्र जीवनलाई सुरक्षित र सम्मानजनक बनाउन सहयोग आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै उनले आगामी दिनमा पनि मानवीय तथा अधिकारका क्षेत्रमा आफ्नो प्रयास जारी रहने बताएका छन्।
