नेतृत्व र नीति
सहयात्री ढकाल
कोलम्बस,ओहायो / आजको यो घडीमा संसारलाई नियाल्ने हो भने, चारैतिर खतराको घण्टी बजिरहेको अनुभूति हुन्छ। विभिन्न युद्ध, द्वन्द्व र शक्तिको प्रतिस्पर्धाका नाममा मानव सभ्यतालाई नै विनाशको बाटोतर्फ धकेल्ने खेल चलिरहेको छ।
आखिर, संसारकै शक्तिशाली राष्ट्रहरू र तिनका साझेदारहरू कहाँ चुके? प्रजातन्त्र, मानवअधिकार र शान्तिको पक्षमा उभिएको दाबी गर्ने राष्ट्रहरूको नेतृत्व र नीति कति सफल छन्?
आजको बढ्दो महँगी, बेरोजगारी, असमानता, युद्धको भय र सामाजिक असुरक्षाले यी प्रश्नहरूलाई अझ गम्भीर बनाइदिएको छ। त्यसैले अब नेतृत्व र नीतिको निष्पक्ष समीक्षा गर्ने समय आएको छैन र?
करिब आठ अर्ब मानिस बसोबास गर्ने यो आधुनिक पृथ्वीमा मानिसले मानिससँगै युद्ध गरेर मर्नु कुनै पनि दृष्टिले सभ्यताको उपलब्धि हुन सक्दैन।
विज्ञानले चन्द्रमामा पाइला टेकिसकेको छ, मंगल ग्रहमा अनुसन्धान गरिरहेको छ, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र प्रविधिले संसारलाई अभूतपूर्व गतिमा परिवर्तन गरिरहेको छ; तर विडम्बना के छ भने, मानिसको चेतना अझै पनि युद्ध र विनाशको छायाबाट पूर्ण रूपमा मुक्त हुन सकेको छैन।
अब प्रश्न उठ्छ—
यो पृथ्वीलाई कसले जोगाउने?
कसले फेरि हरियाली बनाउने?
कसले युद्धको धुवाँ हटाएर शान्तिको आकाश निर्माण गर्ने?
मानव सभ्यताको हजारौँ वर्षको यात्रालाई हेर्दा हामीले विज्ञान, प्रविधि र विकासमा ठूलो फड्को मारेका छौँ। आदिम युगदेखि आधुनिक वैज्ञानिक युगसम्म आइपुग्दा मानवले प्रकृतिका अनेक रहस्य बुझ्ने प्रयास गरेको छ। तर विकाससँगै विभिन्न समयमा युद्ध, विभाजन, सत्ता संघर्ष, असमानता र विनाशका प्रवृत्तिहरू पनि जन्मिएका छन्।
एकातिर वैज्ञानिकहरू अहोरात्र अनुसन्धानमा जुटेर पृथ्वीमा आइपर्न सक्ने प्राकृतिक तथा मानवीय संकटहरूको समाधान खोजिरहेका छन्। जलवायु परिवर्तन, रोग, खाद्य संकट, ऊर्जा र वातावरणीय समस्यासँग जुध्ने नयाँ प्रविधिहरू विकास भइरहेका छन्।
तर अर्कोतर्फ, मानिसले बनाएको यही विज्ञान र प्रविधि कहिलेकाहीँ विनाशका साधन निर्माण गर्न पनि प्रयोग भइरहेको छ।
त्यसैले आजको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता केवल वैज्ञानिक प्रगति होइन—
मानवीय चेतनाको प्रगति पनि हो।
पृथ्वीमा अब कुनै नयाँ खतराको घण्टी नबजोस् भन्ने संसारभरका करोडौँ मानिसहरूको जनचाहना सरकारहरूले बुझ्न आवश्यक छ। नागरिकले शान्ति चाहेका छन्, सुरक्षित भविष्य चाहेका छन्, आफ्ना सन्तानका लागि युद्धरहित संसार चाहेका छन्।
त्यसैले राज्यको नेतृत्वले जनताको यो आवाज सुन्नैपर्छ।
यस सन्दर्भमा अन्तर्राष्ट्रिय संस्था संयुक्त राष्ट्रसंघको भूमिका अझ प्रभावकारी र जिम्मेवार बन्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। विश्वका राष्ट्रहरूबीच संवाद, सहकार्य, कूटनीति र शान्तिपूर्ण समाधानको बाटो बलियो बनाउनु आजको अपरिहार्य आवश्यकता हो।
अब नेतृत्वको परीक्षा
कति शक्तिशाली हतियार जम्मा गरियो भन्नेमा होइन,
कति जीवन बचाइयो भन्नेमा हुनुपर्छ।
नीतिको सफलता
कति युद्ध जितियो भन्नेमा होइन,
कति युद्ध रोकियो भन्नेमा मापन हुनुपर्छ।
मानव सभ्यताको वास्तविक विजय
एउटा देशले अर्को देशलाई पराजित गर्नु होइन,
मानिसले आफ्नो अहंकार, घृणा र हिंसामाथि विजय प्राप्त गर्नु हो।
हामीले कल्पना गरेको सभ्य समाज निर्माण गर्न सही नेतृत्व र दूरदर्शी नीतिको आवश्यकता आज झनै बढेको छ। विश्वका करिब दुई सय राष्ट्रका नेतृत्वहरूले अब पुराना विभाजन, स्वार्थ र शक्ति प्रदर्शनभन्दा माथि उठेर शान्ति, मानवता र साझा भविष्यका पक्षमा नयाँ संकल्प गर्नुपर्ने समय आएको छ।
हामी फरक देशका हुन सक्छौँ,
फरक भाषा बोल्न सक्छौँ,
फरक संस्कृति र विचार राख्न सक्छौँ—
तर हाम्रो पृथ्वी एउटै हो,
हाम्रो आकाश एउटै हो,
र हाम्रो भविष्य पनि अन्ततः साझा हो।
त्यसैले अब—
युद्धभन्दा संवाद ठूलो बनोस्।
हातहतियारभन्दा मानवता बलियो बनोस्।
शक्तिभन्दा विवेक अगाडि बढोस्।
स्वार्थभन्दा सहकार्य ठूलो बनोस्।
र नेतृत्वभन्दा माथि मानव जीवनको मूल्य स्थापित होस्।
आजको संसारलाई
नयाँ युद्ध होइन,
नयाँ सोच चाहिएको छ।
नयाँ सीमा होइन,
नयाँ सहकार्य चाहिएको छ।
नयाँ हतियार होइन,
नयाँ विश्वास चाहिएको छ।
किनकि अबको समयको माग एउटै छ—
“पृथ्वी जित्ने होइन, पृथ्वी जोगाउने नेतृत्व चाहिन्छ।”
र त्यो नेतृत्वले
नीति पनि त्यही बनाओस्,
जसको केन्द्रमा सत्ता होइन—
मानवता होस्।
