हरेक पुस्ताको जीवनमा एउटा यस्तो क्षण आउँछ, जब इतिहासले एउटा प्रश्न सोध्छ : सुरज बुढाथोकी, न्यु ह्याम्पसायर स्टेट रिप्रेन्जेटिभ
हरेक पुस्ताको जीवनमा एउटा यस्तो क्षण आउँछ, जब इतिहासले एउटा प्रश्न सोध्छ ।तपाईंले के कुरा अगाडि लैजानुहुन्छ र के कुरा पछाडि छोड्ने साहस गर्नुहुन्छ?
हाम्रो भुटानी पुस्ताका लागि यो प्रश्न निकै व्यक्तिगत छ। एउटा पुस्ताले आफ्नो मातृभूमि गुमायो। अर्को पुस्ताले शरणार्थीका रूपमा जीवन बितायो र अहिले नयाँ पुस्ता अमेरिका र विश्वका विभिन्न ठाउँमा हुर्किरहेको छ।
त्यसैले आज, समुदाय उत्थान पुरस्कार ग्रहण गरिरहँदा, म हामी कति टाढासम्म आइपुगेका छौँ भन्नेबारे मात्र सोचिरहेको छैन। म हामीले पछाडि के छोडेर जानेछौँ भन्नेबारे सोचिरहेको छु।
बुद्धखरी फाउन्डेशन, विशिष्ट अतिथिहरू, समुदायका अगुवाहरू, परिवारजन तथा साथीहरू—यो असाधारण सम्मानका लागि धन्यवाद।
म यो सम्मान कृतज्ञतापूर्वक स्वीकार गर्छु। तर यो सम्मान मेरो मात्र हो भनेर स्वीकार गर्न सक्दिनँ। म यो सम्मान त्यस्तो समुदायका लागि स्वीकार गर्छु, जसले लगभग सबै कुरा गुमायो, तर पनि फेरि नयाँ सुरुवात गर्ने साहस जुटायो।
हामीमध्ये धेरैले भुटान छोडेका थिएनौँ, किनभने घर छोड्नु हाम्रो सपना थियो। इतिहासले हाम्रो ठाउँमा त्यो निर्णय गरिदियो।
हामी विस्थापित भयौँ। हामी शरणार्थी बन्यौँ। हामीले वर्षौँसम्म प्रतीक्षा गर्यौँ। अनि त्यसपछि अमेरिकाले एउटा ढोका खोल्यो।
हामी अमेरिका आउँदा हामीलाई दोभाषेको आवश्यकता थियो। आज हाम्रा छोराछोरी विश्वविद्यालयबाट दीक्षित भइरहेका छन्।
हामी सहयोगको आवश्यकता लिएर आएका थियौँ। आज हामी नर्स, शिक्षक, उद्यमी, सार्वजनिक सेवक र समुदायका अगुवा बनेका छौँ।
हामी आफ्नो अपनत्व खोज्दै आएका थियौँ। आज हामीलाई फेरि सुरुवात गर्ने अवसर दिने यही देश निर्माणमा योगदान गरिरहेका छौँ। यो केवल बाँच्न सफल भएको कथा होइन। यो रूपान्तरणको कथा हो। तर रूपान्तरणले इतिहास मेटाउँदैन।
मैले हालै गरेको अनुसन्धानका क्रममा २० जना विस्थापित भुटानी–अमेरिकीका कथा सुनेँ। उनीहरूले परिवार विखण्डन, राज्यविहीनता, गुमेका अवसर र आफू जन्मेको भूमिबाट अलग हुनुपरेका अनुभव सुनाए।
तीमध्ये १६ जनाले भुटान सरकारको उनीहरूको पीडा र घाउ निको पार्ने प्रक्रियामा योगदान गर्ने जिम्मेवारी रहेको विश्वास व्यक्त गरे।
तर मलाई प्रभाव पारेको कुरा त्यो संख्या थिएन। मलाई प्रभाव पारेको कुरा उनीहरूले अझै के कुराको आशा गरिरहेका छन् भन्ने थियो।
स्वीकारोक्ति। भुटान प्रवेशको अवसर। परिवार पुनर्मिलन। क्षतिपूर्ति तथा सुधार। संवाद। उनीहरू भविष्य चाहन्थे। र उनीहरूले भोगेको सबै पीडापछि पनि उनीहरू आफ्ना छोराछोरीलाई आफ्नो रिस विरासतका रूपमा दिन चाहँदैनथे।
उनीहरू आफ्ना सन्तानलाई शान्तिको सम्भावना हस्तान्तरण गर्न चाहन्थे। त्यसैले मलाई लाग्छ, हाम्रो पुस्ताको एउटा ऐतिहासिक जिम्मेवारी छ । हामीले आफ्ना छोराछोरीलाई आफ्नो इतिहास सिकाउनुपर्छ, तर घृणा सिकाउनु हुँदैन।
हामीले उनीहरूलाई के भएको थियो भनेर बताउनुपर्छ। हामीले सत्य जोगाउनुपर्छ। हामीले पीडा भोगेकाहरूलाई सम्मान गर्नुपर्छ। तर हामीले आफ्ना घाउलाई उनीहरूको विरासत बनाउनु हुँदैन।
पीडा हाम्रो पुस्तासम्म आइपुगेको हुन सक्छ। तर त्यो पीडा हामी हुँदै अर्को पुस्तामा पुग्नु हुँदैन। हामी हाम्रो इतिहास हस्तान्तरण गर्नेछौँ—तर घृणा होइन। हामी हाम्रा स्मृतिहरू हस्तान्तरण गर्नेछौँ—तर तिक्तता होइन। हामी सत्य हस्तान्तरण गर्नेछौँ—तर मेलमिलाप गर्ने साहस पनि सँगै दिनेछौँ।
किनभने मेलमिलाप भनेको बिर्सनु होइन। यो आत्मसमर्पण होइन।
मेलमिलाप भनेको विगतको सामना गर्ने साहस हो, तर भविष्यलाई त्यसैको बन्दी बन्न नदिने साहस पनि हो। र यसले मलाई ‘समुदाय उत्थान’को अर्थतर्फ ल्याउँछ।
हामी शरणार्थी हुँदा कसैले हामीलाई सहयोग गरेको थियो। सबै ढोका बन्दजस्तै लाग्दा कसैले एउटा ढोका खोलिदिएको थियो। हामीले आफैँमाथि पूर्ण विश्वास गर्न नसक्दै कसैले हामीमाथि विश्वास गरेको थियो।
अब हामीले पनि अरू कसैका लागि त्यही व्यक्ति बन्नुपर्छ। कसैका लागि ढोका खोल्ने व्यक्ति बनौँ। संघर्ष गरिरहेको अर्को व्यक्तिलाई उठाउने व्यक्ति बनौँ। संसारले पर्खाल बनाउन भनिरहेका बेला पुल बनाउने व्यक्ति बनौँ।
किनभने हाम्रो सफलता हामीले प्राप्त गरेका डिग्री, निर्माण गरेका व्यवसाय, किनेका घर वा सम्हालेका पदबाट मात्र मापन हुन सक्दैन।
इतिहासले हामीलाई अझ ठूलो प्रश्न सोध्नेछ—
हामी यहाँ भएकै कारण को अघि बढ्यो?
एक दिन हाम्रा छोराछोरीले हाम्रो कथा सुनाउनेछन्। एक दिन उनीहरूले हामीले विरासतमा पाएको पीडासँग के गर्यौँ भनेर सोध्नेछन्। एक दिन उनीहरूले हामीले इतिहासलाई हामीबीच विभाजन गर्न दियौँ कि पुल निर्माण गर्ने साहस गर्यौँ भनेर सोध्नेछन्। र एक दिन उनीहरू त्यस्तो कथाका लेखक बन्नेछन्, जुन कथा लेख्न हामी त्यहाँ हुने छैनौँ।
म आशा गर्छु, उनीहरूले यसो भन्नेछन्,उनीहरूले घृणा नगरी सम्झिए। उनीहरूले बदला नखोजी न्याय खोजे। उनीहरूले पीडालाई सेवामा रूपान्तरण गरे। उनीहरूले विस्थापनलाई अपनत्वमा रूपान्तरण गरे। र जब इतिहासले उनीहरूलाई घाउहरू थमायो । उनीहरूले आफ्ना छोराछोरीलाई आशा दिए।
मेरा साथीहरू,
हामी हिजोलाई पुनर्लेखन गर्न सक्दैनौँ। तर हिजोले भविष्यमा के अर्थ राख्नेछ भन्ने हामी तय गर्न सक्छौँ। यो रिस र विभाजन बन्न सक्छ। वा यो विवेक बन्न सक्छ। यो संवाद बन्न सक्छ। यो मेलमिलाप बन्न सक्छ। यो शान्ति बन्न सक्छ।
एउटा पुस्ताले मातृभूमि गुमायो। अर्को पुस्ताले नयाँ जीवन पुनर्निर्माण गर्यो। अब हाम्रो पुस्ताले पुल निर्माण गर्ने पुस्ता बनौँ। भुटानभित्र रहेका र संसारभर छरिएर रहेका भुटानीहरूबीचको पुल।
पुस्तौँबीचको पुल। स्मृति र उपचारबीचको पुल। हाम्रो विगतको भुटान र हामीले अझै कल्पना गर्न साहस गरिरहेको शान्तिपूर्ण भविष्यबीचको पुल। र सायद एक दिन हाम्रा छोराछोरी त्यो पुल पार गर्नेछन्—हाम्रो पुस्ताले बोकेको बोझ उनीहरूले बोक्नुपर्ने छैन।
त्यो हाम्रो सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हुनेछ। त्यो हाम्रो सबैभन्दा ठूलो सम्मान हुनेछ र त्यो इतिहासलाई हामीले दिने हाम्रो सबैभन्दा ठूलो उपहार हुनेछ।
बुद्धखरी फाउन्डेशनलाई धन्यवाद।
हामीमध्ये धेरैलाई नयाँ सुरुवात गर्ने अवसर दिएको अमेरिकालाई धन्यवाद।
र हाम्रो कथा जहाँबाट सुरु भयो, त्यसले हाम्रो कथा कहाँ पुगेर अन्त्य हुन्छ भन्ने निर्धारण गर्नुपर्दैन भन्ने प्रमाणित गरेको हाम्रो समुदायलाई धन्यवाद।
हामीले इतिहास विरासतमा पायौँ। अब इतिहासले हामीबाट के विरासत पाउनेछ भन्ने हामीले तय गर्नुपर्छ। इतिहासले आशा पाओस्।
इतिहासले मेलमिलाप पाओस्।
र इतिहासले शान्ति पाओस्।
धन्यवाद।
(अमेरिकाको न्यु ह्याम्पसायर स्टेट रिप्रेन्जेटिभ (राज्यको विधान सभा सदस्य – सांसद)) सुरज बुढाथोकी द्वारा ‘द कम्युनिटी अपलिफ्ट अवार्ड २०२६ ग्रहण पछिको अंग्रेजी भाषामा गरेको संवोधनको नेपाली अनुवाद । बुद्धखरी फाउन्डेशनले शनिवार पेन्सिल्भेनियाको ह्यारिसबर्गमा आयोजित कार्यक्रममा अवार्ड प्रदान गरेको थियो ।)
