जन्मसिद्ध नागरिकता र “जन्म पर्यटन” सम्बन्धी ट्रम्पका नयाँ कार्यकारी आदेशहरू: एक विश्लेषणात्मक अवलोकन
बासु फुलारा
न्यूयोर्क / राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अगस्ट ६, २०२६ मा जन्मसिद्ध अमेरिकी नागरिकता र “जन्म पर्यटन” सम्बन्धी दुईवटा नयाँ कार्यकारी आदेश जारी गर्नुभएको छ। यी आदेशहरू सर्वोच्च अदालतले जुन ३०, २०२६ मा ट्रम्प विरुद्ध बारबरा मुद्दामा दिएको निर्णयपछि आएका हुन्।
नयाँ आदेशहरूले अमेरिकामा जन्मेका सबै बालबालिकाको नागरिकता सामान्य रूपमा समाप्त गर्ने व्यवस्था गरेको भन्दा पनि, प्रशासनले विशेष परिस्थितिमा लागू हुने ऐतिहासिक अपवादहरूलाई आधार बनाउँदै केही सीमित अवस्थालाई लक्षित गरेको देखिन्छ।
१. जन्मसिद्ध नागरिकतासम्बन्धी नयाँ आदेश
पहिलो कार्यकारी आदेशले कुनै पनि अभिभावक अमेरिकी नागरिक नभएको अवस्थामा, निश्चित विशेष परिस्थितिमा जन्मेका बालबालिकाको अमेरिकी नागरिकता प्रमाणित गर्ने कागजात जारी नगर्न वा त्यस्तो नागरिकतालाई मान्यता नदिन सम्बन्धित संघीय निकायहरूलाई निर्देशन दिएको छ।
मुख्य रूपमा निम्न अवस्थाहरूलाई लक्षित गरिएको छ:
• कुनै अभिभावक तोकिएको विदेशी आतङ्कवादी संगठन वा विशेष रूपमा सूचीकृत अन्तर्राष्ट्रिय आतङ्ककारी व्यक्तिसँग सम्बन्धित हुनु;
• कुनै अभिभावक विदेशी सरकारका कर्मचारी वा अधिकारी हुनु, जस्तै राजदूत, दूतावास वा वाणिज्यदूतावासका केही कर्मचारी;
• बच्चालाई अमेरिकी नागरिकता दिलाउने उद्देश्यले अभिभावकले व्यावसायिक वा योजनाबद्ध व्यवस्था गरेको हुनु, जसमा केही व्यावसायिक सरोगेसी व्यवस्था पनि पर्न सक्छ;
• बच्चा अमेरिकाको त्यस्तो क्षेत्र वा समुद्री क्षेत्रमा जन्मिएको हुनु, जहाँ संघीय कानुनअनुसार जन्मकै आधारमा स्वतः अमेरिकी नागरिकता प्राप्त नहुने व्यवस्था छ।
आदेशअनुसार सम्बन्धित संघीय निकायहरूले यसको कार्यान्वयनसम्बन्धी निर्देशन ३० दिनभित्र जारी गर्नुपर्नेछ।
यहाँ महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने, अमेरिकामा अस्थायी वा गैरकानुनी रूपमा रहेका सबै गैर नागरिक अभिभावकका बच्चालाई सामान्य रूपमा नागरिकताबाट वञ्चित गर्ने व्यवस्था यस आदेशको प्रत्यक्ष उद्देश्य होइन। प्रशासनले यसलाई जन्मसिद्ध नागरिकतासम्बन्धी ऐतिहासिक र कानुनी अपवादहरूको सीमाभित्र राखेको दाबी गरेको छ।
२. “जन्म पर्यटन” विरुद्ध नयाँ नीति
दोस्रो कार्यकारी आदेशले “जन्म पर्यटन” लाई प्रत्यक्ष रूपमा लक्षित गरेको छ। सामान्य अर्थमा, अमेरिकामा बच्चा जन्माएर उक्त बच्चालाई अमेरिकी नागरिकता दिलाउने उद्देश्यले अस्थायी भिसामा अमेरिका प्रवेश गर्ने वा अरूलाई त्यस्तो उद्देश्यले प्रवेश गर्न सहयोग गर्ने अवस्थालाई यस नीतिले लक्षित गर्छ।
यस आदेशले विदेश मन्त्रालय र आन्तरिक सुरक्षा मन्त्रालयलाई लागू कानुनअनुसार आवश्यक कदम चाल्न निर्देशन दिएको छ।
सम्भावित उपायहरूमा:
• त्यस्तो उद्देश्यले अमेरिका आउन खोज्ने व्यक्तिको भिसा अस्वीकार गर्ने;
• अमेरिका प्रवेशमा रोक लगाउने;
• जारी भइसकेको भिसा वा प्रवेश अनुमति रद्द गर्ने;
• कानुनअनुसार देश निकाला प्रक्रिया अघि बढाउने;
• जन्म पर्यटन सञ्चालन गर्ने, व्यवस्थापन गर्ने वा सहयोग गर्ने व्यक्ति वा संस्थामाथि कानुनी कारबाही गर्ने;
जस्ता कदमहरू पर्न सक्छन्।
यद्यपि, मानवीय कारण वा राष्ट्रिय हितका आधारमा सम्बन्धित अधिकारीहरूले निश्चित अवस्थामा अपवाद दिन सक्ने व्यवस्था पनि गरिएको छ।
३. कानुनी तथा व्यावहारिक प्रभाव
यी आदेशहरूको अर्थ अमेरिकामा जन्मेका सबै बालबालिकाको नागरिकता तुरुन्तै परिवर्तन हुने भन्ने होइन।
पहिलो आदेश विशेष परिस्थितिमा जन्मेका केही बालबालिकाको नागरिकता मान्यता र त्यससम्बन्धी कागजातमा केन्द्रित छ भने दोस्रो आदेश मुख्य रूपमा भिसा, अमेरिका प्रवेश र जन्म पर्यटन नियन्त्रणमा केन्द्रित छ।
तर यी आदेशहरूले महत्त्वपूर्ण संवैधानिक र कानुनी प्रश्नहरू भने उठाएका छन्। विशेषगरी अमेरिकी संविधानको चौधौँ संशोधनमा रहेको नागरिकतासम्बन्धी व्यवस्था र कार्यकारी आदेशमार्फत त्यसको दायरा कति सीमित गर्न सकिन्छ भन्ने प्रश्न आगामी कानुनी विवादको केन्द्रमा रहन सक्छ।
त्यसैले कार्यकारी आदेश जारी भइसकेको भए पनि यसको अन्तिम कानुनी प्रभाव अहिले नै निश्चित भइसकेको मान्न मिल्दैन। आगामी दिनमा संघीय निकायहरूले जारी गर्ने कार्यान्वयन निर्देशन र सम्भावित अदालतका निर्णयहरू यस विषयमा निर्णायक हुन सक्छन्।
निष्कर्ष
अगस्ट ६, २०२६ मा जारी गरिएका यी दुई कार्यकारी आदेशहरू ट्रम्प प्रशासनको जन्मसिद्ध नागरिकता र “जन्म पर्यटन” सम्बन्धी नीतिमा महत्त्वपूर्ण नयाँ कदम हुन्।
प्रशासनले यी आदेशलाई अमेरिकामा जन्मेका सबै बालबालिकाको नागरिकता समाप्त गर्ने प्रयासका रूपमा नभई विशेष ऐतिहासिक अपवाद, विदेशी सरकारी सम्बन्ध, सुरक्षा जोखिम, नागरिकता प्राप्त गर्न गरिने व्यावसायिक वा योजनाबद्ध व्यवस्था तथा जन्म पर्यटन नियन्त्रण गर्ने उपायका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
अब मुख्य प्रश्न भनेको सम्बन्धित संघीय निकायहरूले आगामी ३० दिनमा कस्तो कार्यान्वयन निर्देशन जारी गर्छन् र यी प्रावधानहरू विरुद्ध हुने सम्भावित कानुनी चुनौतीहरूले तिनको भविष्य कसरी निर्धारण गर्छन् भन्ने हो।
(यो लेख सामान्य जानकारीका लागि मात्र हो। यसलाई कानुनी सल्लाहका रूपमा लिनु हुँदैन। अध्यागमन कानुन, कार्यकारी आदेश तथा सरकारी नीतिहरू समयअनुसार परिवर्तन हुन सक्छन्। आफ्नो विशेष परिस्थितिका लागि योग्य अध्यागमन अधिवक्तासँग परामर्श गर्नुहोस्।)
(फुलारा न्यूयोर्क स्थित कानुन व्यवसायी हुन्, यो सामाग्री हामीले फुलाराको समाजिक संजालबाट साभार गरेका हौ ।)
