भक्तिसँग अझै पनि किन जातको अपेक्षा जोडिन्छ : फुल माया गुरुङ
नमस्कार।
आदरणीय गुरुजनहरू, शिक्षक तथा मेरा प्रिय युवा साथीहरू,
सुरुमै म यो कुरा स्पष्ट र सम्मानका साथ भन्न चाहन्छु, म यहाँ कसैलाई औंल्याउन, कसैको आलोचना गर्न, वा कुनै समुदायलाई दोष दिन आएको होइन। आज मैले यहाँ व्यक्त गरिरहेको कुरा हाम्रो संस्कृति र धर्मप्रतिको प्रेम, आदर र विनम्रताबाट आएको एउटा आत्मचिन्तन मात्र हो।
हिन्दू धर्म हामीले जन्मसँगै पाएको मात्र होइन; यो हाम्रो दैनिक जीवनमा अपनाउने एउटा जीवनमार्ग पनि हो। यसले हामीलाई धर्म (सही जीवन पद्धति), कर्म (आफ्ना कर्मको जिम्मेवारी), र भक्ति (निष्कपट श्रद्धा) जस्ता मूल्यहरू सिकाउँछ। यी शिक्षाहरूले बाहिरी पहिचानभन्दा पनि भित्रको चरित्र, नियत र आचरणलाई बढी महत्व दिन्छन्।
हामीमध्ये धेरैजना विभिन्न परिवेश वा पृष्ठभूमिबाट आएका छौँ, भजन गाउँदै, गीता पढ्दै, र मन्दिरमा श्रद्धा र विश्वासका साथ जाँदै हुर्केका छौँ।
तर हामीले यो पनि अनुभव गरेका छौँ कि जब भक्ति अपेक्षित समूहभन्दा बाहिरबाट देखिन्छ, तब कहिलेकाहीँ मानिसहरूलाई अचम्म लाग्छ। यो कुनै दुर्भावना वा गलत नियतका कारण होइन; तर सायद यो त्यो कुरा हो जसलाई हामीले बिना सोचविचार सजिलै स्वीकार गर्दै आएका छौँ।
म यो कुरा आफूलाई अलग देखाउनका लागि होइन; तर किनकि मैले आफ्नै जीवनमा यस्ता अनुभवहरू गरेकी छु, जहाँ गीता पढ्नु वा भजन गाउनु जस्तो मेरो भक्ति कतिपयलाई अचम्ममा पार्छ।
यसले हामीलाई एउटा सरल तर महत्वपूर्ण प्रश्न सोध्न बाध्य बनाउँछ—भक्तिसँग अझै पनि किन जातको अपेक्षा जोडिन्छ?
मन्दिर जाँदा हामी धेरैजसो देख्छौँ कि सहभागिता केही निश्चित समूहहरूमा, विशेष गरी बाहुन र क्षेत्रीमा सीमित भएको जस्तो देखिन्छ। अन्य जातिहरूको उपस्थिति कम देखिन्छ।
यो कुनै दुर्भावनाका कारणले हुन सक्दैन; तर सायद यो लामो समयदेखि नसोधिएका हाम्रो बानी र चलनचल्तीहरूको परिणाम पनि हुन सक्छ।
यदि हामी भगवद् गीता तिर हेर्छौँ भने, त्यहाँ जात वा वर्णलाई ठूलो–सानो बनाउने आधारको रूपमा व्याख्या गरिएको छैन। भगवद् गीता को चौथो अध्याय, तेह्रौँ श्लोकमा भगवान् कृष्ण भन्नुहुन्छ—
“चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः।”
“चार वर्णहरू गुण र कर्मको आधारमा सृजना गरिएका हुन्।”
यो श्लोकले हामीलाई याद दिलाउँछ कि वर्ण मानिसको स्वभाव, काम र जिम्मेवारीसँग जोडिएको थियो, जन्म वा परिवारसँग होइन।
समयसँगै सामाजिक परम्पराहरू बदलिएका हुन सक्छन्, तर हिन्दू धर्मको मूल सन्देश आज पनि उस्तै छ। यसको मतलब परम्परा गलत छन् भन्ने होइन। परम्पराले हामीलाई पहिचान, निरन्तरता र आधार दिन्छन्। तर हिन्दू धर्मले आत्मचिन्तन गर्न र सोचेर प्रश्न सोध्न पनि सिकाउँछ र सहज बनाउँछ। गीता आफैं प्रश्न, शंका र गहिरो बुझाइबाट बनेको संवाद हो।
युवाहरूको रूपमा हाम्रो जिम्मेवारी यो पनि हो कि हामी आफैँलाई हेरौँ र प्रश्न सोधौँ—के हामी यस्ता धार्मिक स्थानहरू बनाउँदै छौँ जहाँ सबैले सिक्न, सेवा गर्न र पूजा गर्न समान रूपमा स्वागत गरिएको महसुस गर्छन्?
मन्दिर यस्तो स्थान हुनुपर्छ जहाँ भक्ति स्वाभाविक लागोस्, अचम्म होइन। जहाँ जिज्ञासा स्वागतयोग्य होस्। जहाँ सच्चा मनले खोज्ने सबैका लागि आध्यात्मिक अभ्यास सम्भव होस्।
अन्त्यमा, फेरि एकचोटि स्पष्ट गर्न चाहन्छु—म हाम्रो समुदाय र ठूला–बडाप्रति दोष लगाइरहेकी छैन। उहाँहरूले जोगाइराखेका परम्पराप्रति म कृतज्ञ छु। यो मात्र हाम्रो पुस्ताका लागि एउटा नम्र याद हो—हिन्दू धर्मलाई त्यसका गहिरा मूल्यहरू देखिने गरी अगाडि बढाउन।
यदि हिन्दू धर्मले आत्माको एकता र सबैको आध्यात्मिक सम्भावना समान हुन्छ भनेर सिकाउँछ भने, हाम्रो अभ्यासहरूले पनि बिस्तारै त्यो सत्यलाई प्रस्तुत गर्नुपर्छ।
म यस्तो भविष्यको कल्पना गर्छु, जहाँ गीता पढ्ने वा भजन गाउने को हो भनेर कसैले अचम्म नमानेको होस्; जहाँ भक्ति थरले होइन, निष्ठाले चिनियोस्; र जहाँ जात जे भए पनि प्रत्येक हिन्दूले मन्दिरलाई आफ्नै घर जस्तो महसुस गरोस्—जहाँ म जस्ता मानिसहरूले पाहुना होइन, सदस्य भएको अनुभव गर्न सकून्।
खुला हृदयले सुन्नुभएकोमा धन्यवाद।
हिन्दु धर्म तथा सांस्कृतिक संगठन (ओएचआरसी) अन्तर्गत युथ फोरमद्वारा फेब्रुअरी २८ तारिख पेन्सिल्भेनियाको ह्यारिसबर्ग स्थित श्रीलक्ष्मीनारायण हरिहर धाममा आयोजित ‘युवा सशक्तिकरण सत्र १’ कार्यक्रमा फुल माया गुरुङद्वारा प्रस्तुत मन्तव्य । उनी फोरमकी सदस्य हुन्। सं.)
