पत्रकारितामा एआई: प्रविधिको प्रयोग र चुनौती
सुरेश सुवेदी
अजय शर्मा र शिव पुरीद्वारा लिखित पुस्तक ‘पत्रकारितामा एआई’ ले पत्रकारिता र कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) बीचको सम्बन्धलाई गहिरोसँग केलाएको छ।
कुनै समय प्रुफ रिडिङका लागि एआईको सहयोग लिँदा सम्पादक रिसाउँथे । तर अहिले यो अपरिहार्य भएको छ।
पुस्तकले पत्रकारितालाई प्रविधिमैत्री बनाउनुपर्ने र एआईलाई सहजकर्ताको रूपमा प्रयोग गर्नुपर्ने तर्क प्रस्तुत गरेको छ।
पुस्तकको संरचना र मुख्य विषयवस्तु
पुस्तकलाई विभिन्न भागमा विभाजन गरिएको छ, जसले विषयवस्तुलाई व्यवस्थित रूपमा प्रस्तुत गर्दछ।
पहिलो भाग: यस खण्डमा एआईको सैद्धान्तिक पक्ष, यसको परिभाषा, वर्गीकरण, महत्त्व र ऐतिहासिक विकास क्रमबारे चर्चा गरिएको छ।
दोस्रो भाग: यसमा पत्रकारितामा एआईको प्रयोग, यसको आवश्यकता र यसले निम्त्याउने सम्भावित चुनौतीहरूको विस्तृत विवेचना गरिएको छ।
तेस्रो भाग: यसले विश्वका प्रमुख सञ्चार माध्यमहरूमा एआईको प्रयोग र नेपाली पत्रकारितामा यसको वर्तमान अभ्यासलाई समेटेको छ।
चौथो भाग: यसमा एआईसँग सम्बन्धित अन्तर्राष्ट्रिय नीति, कानुन र रणनीतिबारे जानकारी दिइएको छ।
पाँचौँ र छैटौँ भाग: यी खण्डहरूमा नेपाली पत्रकारिताको सन्दर्भमा साइबर सुरक्षा, डाटा सुरक्षा र सुरक्षित डिजिटल अभ्यासका उपायहरूमाथि प्रकाश पारिएको छ।
सातौँ र आठौँ भाग: यसमा प्राविधिक शब्दावली र पत्रकारका लागि उपयोगी एआई उपकरण तथा तिनको प्रयोगसम्बन्धी जानकारी समावेश गरिएको छ।
एआईको व्यावहारिक प्रयोग र अनुभव
पुस्तकले एआईको सैद्धान्तिक पक्ष मात्र नभएर यसको व्यावहारिक प्रयोगलाई पनि समेटेको छ। नेपाली पत्रकारहरूको एआई अनुभव र विश्वका प्रतिष्ठित सञ्चार माध्यमहरू (जस्तै: फोर्ब्स र दी वाल स्ट्रिट जर्नल) मा भएका यसको प्रयोगले पुस्तकलाई थप व्यावहारिक र ज्ञान वर्द्धक बनाएको छ।
फोर्ब्स: यहाँका पत्रकारहरूले अनुसन्धान, डाटा विश्लेषण र कार्यक्षमता बढाउन एआई उपकरणहरूको प्रयोग गर्छन्। उनीहरूले एआईको प्रयोग तथ्यपरक र विश्वसनीय बनाउन कहाँ र कसरी प्रयोग गरियो भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्छन्। फोर्ब्सले एआईको प्रयोग गरी एउटा सामग्री व्यवस्थापन प्रणाली पनि विकास गरेको छ जसले समाचारको शीर्षक र सामग्रीअनुसार तस्बिरहरू राख्न सुझाव दिन्छ।
दी वाल स्ट्रिट जर्नल: यसको पेवाल प्रणाली एआईद्वारा सञ्चालित छ, जसले नयाँ पाठकहरूले सदस्यता लिने सम्भावनाको पहिचान गर्छ। सन् २०२४ देखि यसले समाचारको सुरुमा लेखको मुख्य बुँदाहरू (Key Points) बुलेट पोइन्टमार्फत प्रस्तुत गर्न एआई उपकरणको प्रयोग गरिरहेको छ।
निष्कर्ष
‘पत्रकारितामा एआई’ पुस्तकले एआईलाई केवल समाचार उत्पादन गर्ने स्वचालित प्रणालीका रूपमा नभई पत्रकारिताको गुणस्तर, गति र प्रभावकारिता बढाउने एक सहयोगी उपकरणका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। यसले सूचना व्यवस्थापन, तथ्य जाँच, भाषा अनुवाद र दर्शकहरूसँगको अन्तर्क्रियालाई सहज बनाएको छ। यद्यपि, यसले संवेदनाहीनता र सामाजिक न्यायका पक्षमा चुनौती पनि उब्जाएको यथार्थलाई पुस्तकले इमानदारीपूर्वक समेटेको छ।
समग्रमा, यो पुस्तक एआई र पत्रकारितालाई एउटै सिक्काका दुई पाटाका रूपमा देखाउन सफल भएको छ। यो पुस्तक नेपाली पत्रकारितामा संलग्न व्यक्तिहरूका लागि एआई प्रविधि बुझ्न र यसलाई सुरक्षित तथा प्रभावकारी ढङ्गले प्रयोग गर्नका लागि एक उपयोगी मार्गदर्शन हुने देखिन्छ ।
